|
Łyna na długim odcinku jest bardzo intersującą rzeką, o swoim specyficznym charakterze.
Poszukiwaczom estetyczno-przyrodniczych wrażeń polecam w szczególności rezerwaty
"Źródła Rzeki Łyny" i "Las Warmiński". "Las", to kilkukilometrowy odcinek krystalicznie
czystej rzeki płynącej w głębokim wąwozie. Cała okolica to tzw. Lasy Łańskie, Mekka
rządowych bonzów (niezależnie od tego kto jest u władzy). Poniżej podaję opis rezerwatu
"Źródła rzeki Łyny".
Rezerwat krajobrazowy "Źródła rzeki Łyny im.
Prof. Romana Kobendzy", o pow. 121 ha, nadl. Nidzica, leśn. Łyna, gm. Nidzica,
woj. warmińsko-mazurskie.
Rezerwat został utworzony w celu zachowania w nieskażonej postaci
całokształtu przebiegających procesów wstecznej erozji źródliskowej, mającej
duże znaczenie dla poznania morfologii Pojezierza Mazurskiego ściśle związanej
z jego genezą. Na terenie rezerwatu występują tłuste iły mioceńskie, które
stanowią nieprzepuszczalną warstwę zatrzymującą wody. Wypiętrzenie iłów
mioceńskich i ich nieprzepuszczalność stały się przyczyną powstania wspaniale
rozwiniętego zjawiska erozji wstecznej u źródeł rzeki Łyny. W rezerwacie
znajduje się szereg nisz źródłowych rzeki. Wody wypływają wzdłuż powierzchni
kontaktu wierzchniej warstwy piasków polodowcowych i iłów mioceńskich leżących
w spągu. Iły mioceńskie wypiętrzone są tutaj do 175 m n.p.m. Spływ wód jest bardzo silny. Podmyciu ulegają leżące w stropie piaski, które obrywając
się tworzą prawie pionową białą ścianę, pokrytą na szczycie lasem sosnowym. Ściana
piasków ma ok. 20 m wysokości. Na dnie obszernego zagłębienia, zwanego
cyrkiem, zbierają się wody spływające cienką warstwą po łagodnie pochylonej
powierzchni iłów. Następnie tworzą one strumyk, który kaskadami spada ku niżej
leżącemu, silnie wciętemu wąwozowi. Kaskada tworzy się w miejscu progu,
zbudowanego z odpornych iłów mioceńskich, znacznie wolniej ulegających erozji
wstecznej.
Na płaskim dnie cyrku rosną piękne okazy olszy czarnej
wsparte na szczudłowatych korzeniach, które wynoszą je nad poziom płytkich,
ale szeroko rozlewających się wód. Na kępach olszowych, okrytych poduszkami
mchów, rozpościerają się pióropusze paproci, sterczą pędy malin, pod nimi
ścielą się delikatne listeczki szczawiku zajęczego i innych roślin. Na
wysepkach piasków wśród płynących wód rozrosły się trawy i turzyce, w wąwozie zaś
lepiężnik kutnerowaty. Cyrki tworzą się zarówno z lewej, jak i z prawej strony
doliny. Są rożnej wielkości, zależnie od warunków miejscowych. Rzeka Łyna
zbiera wypływające z nich wody i wcina się w otaczającą powierzchnię dyluwialną
wąwozu głębokiego do 60 m. Źródła Łyny cofając się wstecz niszczą mocno starą,
szeroką, dziś całkiem suchą dolinę, z której w okresie topnienia lodowca
skandynawskiego odpływały wody w kierunku południowym. Dolina ta wyraźnie
zaznacza się na południowy wschód od wsi Łyny. Po ustąpieniu lądolodu i
powstałych z niego wód rzeka utorowała sobie drogę bezpośrednio do morza, w
kierunku północnym. Młoda erozja źródlisk Łyny, niszcząca starą, opuszczoną
dolinę poprzedniego okresu geologicznego, jest typowym przykładem zmian hydrograficznych
i morfologicznych Pojezierza Mazurskiego, zachodzących w obecnym okresie geologicznym.
Całość opisywanego terenu tworzy piękny przykład źródliskowej erozji wstecznej,
zjawiska bardzo rzadkiego na niżu. Ze zbocza zamykającego dolinę główną wypływają setki
strumyków - źródeł wysiękowych, dających początek największej w województwie
rzece Łynie, dopływowi Pregoły. Tam, gdzie strumyki mają większe spadki, tworzą
się kaskady.W następstwie wymywania zbocze źródlisk Łyny stale się cofa
i atakuje pobliski dział wodny. W odległości około 8 km stąd ku południowemu
zachodowi znajdują się bowiem źródła Nidy należące już do dorzecza Wisły.W
wyniku erozji wstecznej wytworzyły się w zboczach doliny liczne półkoliste
nisze, tzw. cyrki dolinne. Rozmiary cyrku, żywotność i młodość procesów
oraz świeżość form czynią silne wrażenie na zwiedzających. Piękno tego
rezerwatu wzbogaca pokrywający go las mieszany, złożony z drzew w wieku 80-100
lat. Z gatunków tworzących drzewostany na pierwsze miejsce wysuwa się sosna,
następnie świerk, brzoza brodawkowata, osika, dąb szypułkowy, klon zwyczajny i
grab. W podszyciu spotykamy kruszynę, wiciokrzew suchodrzew, jałowiec i malinę
właściwą. Dolinę porastają lasy łęgowe oczekujące na szczegółowe opracowanie z
punktu widzenia fitosocjologicznego.
|